Cách vái cúng tất niên cuối năm
Vái cúng tất niên thực hiện như thế nào?
Khi vái, người hành lễ đứng hướng về bàn thờ hoặc nơi đặt mâm cúng, chắp tay, cúi đầu và hơi khom người rồi trở lại tư thế thẳng. Nên làm chậm, giữ động tác gọn và theo số lượt đã thống nhất trong gia đình.
Để dễ thực hiện, bạn có thể tập động tác trước khi bắt đầu buổi cúng:
- Đứng ngay ngắn ở vị trí đủ rộng để cúi người, tránh đứng sát mép bàn cúng.
- Chắp hai tay trước ngực, đưa lên ngang trán khi bắt đầu hành lễ. Giữ vai và khuỷu tay tự nhiên.
- Hơi cúi đầu, khom phần thân trên, để hai tay chuyển động cùng nhịp với cơ thể.
- Ngẩng lên, trở lại tư thế ban đầu rồi mới thực hiện lượt tiếp theo. Một lượt cúi xuống và ngẩng lên được tính là một vái.
Không cần cúi thật sâu hay vái thật nhanh. Nếu chưa quen, hãy nhờ người lớn trong nhà làm mẫu trước; việc vừa cúng vừa sửa tư thế dễ khiến bạn mất tập trung.
Phân biệt vái, lạy và khấn
Vái thường được thực hiện khi đứng; lạy có động tác quỳ và hạ người xuống thấp. Khấn là phần lời trình bày với đối tượng được cúng. Vì vậy, hướng dẫn “bốn lạy” không có nghĩa là bốn lần cúi đầu đứng, còn đọc lời khấn cũng không thay thế hoàn toàn phần động tác hành lễ.
Bài này hướng dẫn cách đứng vái. Nếu gia đình giữ nghi thức quỳ lạy, bạn nên học trực tiếp cách thực hiện của người chủ lễ, thay vì ghép các động tác từ nhiều hướng dẫn khác nhau.
Cúng tất niên nên vái ba hay bốn vái?
Cần phân biệt vái chào sau khi lạy với vái thay cho lạy. Trong một cách thực hành lễ gia tiên truyền thống, con cháu lạy bốn lạy; khi không thực hiện thế lạy thì có thể đứng vái bốn vái. Ba vái sau phần lạy lại mang ý nghĩa chào kính cẩn. Hai trường hợp này không nên gộp thành một quy tắc duy nhất.
Đây là cách tham khảo cho phần lễ gia tiên, không phải khuôn mẫu bắt buộc của mọi lễ tất niên. Trước khi làm lễ, nên hỏi người chủ trì ba điều:
- Gia đình sẽ đứng vái hay thực hiện cả phần quỳ lạy?
- Số lượt đang được nói đến là vái thay lạy hay vái chào kết lễ?
- Có phần cúng riêng ở nơi khác cần theo nghi thức riêng không?
Nếu nhà vẫn giữ ba vái khi cúng tất niên, bạn nên hỏi lại ý nghĩa và trình tự của nếp cúng đó trước khi tự đổi sang bốn vái. Cũng không nên lấy số nén hương làm căn cứ suy ra số lần vái. Điều cần thống nhất là một cách hành lễ rõ ràng, thay vì cộng dồn số lượt từ các chỉ dẫn khác nhau.
Trình tự vái trước và sau lời khấn tất niên
Có thể sắp xếp buổi cúng theo trình tự dưới đây. Đây là gợi ý thực hành tại nhà; những chi tiết gia đình đã có lệ riêng nên được thống nhất trước khi bắt đầu.
Chuẩn bị vị trí và người đại diện
Bày mâm cúng xong rồi mới mời mọi người vào vị trí. Nên chọn một người đại diện đọc lời khấn, người còn lại đứng phía sau hoặc bên cạnh, chừa khoảng trống cho việc hành lễ. Trang phục gọn gàng sẽ giúp người cúng dễ đưa tay, cúi người và di chuyển.
Nếu không gian nhỏ, có thể để từng người hoặc từng nhóm vào vái sau người đại diện. Không cần chen sát bàn thờ để tất cả cùng hành lễ một lúc.
Dâng hương và đọc lời khấn
Thực hiện phần dâng hương theo nếp nhà. Nếu có vái chào trước lời khấn thì làm phần đó trước, sau đó đứng yên để khấn. Bạn không cần vừa đọc vừa cúi liên tục; tách phần lời và phần động tác sẽ dễ giữ nhịp trang nghiêm hơn.
Nên chuẩn bị trước các ý cần trình bày: người đại diện, thời điểm và nơi cúng, đối tượng kính mời, việc tạ ơn cuối năm và điều gia đình mong nguyện. Đọc vừa nghe, rõ lời, không cần cố kéo dài bài khấn.
Vái hoặc lạy sau khi khấn
Kết thúc lời khấn rồi thực hiện phần vái hoặc lạy đã thống nhất. Nếu làm cả hai, nên nhận biết rõ đâu là phần lạy chính và đâu là phần vái chào. Sau đó nhường vị trí để người thân tiếp tục hành lễ.
Với người chưa thuộc trình tự, người chủ trì có thể nhắc ngắn trước mỗi phần. Cách này thuận tiện hơn việc mỗi người tự đọc một bài khấn và thực hiện một số lượt khác nhau cùng lúc.
Kết thúc phần hành lễ
Khi mọi người đã hành lễ xong, gia đình tiếp tục việc lễ tạ và hạ mâm theo nếp đang giữ. Không nên tự ấn định rằng hương cháy đến một tỷ lệ cụ thể thì mọi nhà đều phải vái lại hoặc hạ cỗ. Nếu chưa rõ, hãy để người chủ trì hướng dẫn phần kết lễ.
Những điểm dễ nhầm khi vái cúng tất niên
Sai sót dễ gặp nhất là nghe hướng dẫn về lạy nhưng lại áp dụng cho vái, hoặc lấy nghi thức của một nơi thờ tự khác để dùng nguyên vẹn tại nhà. Khi tham khảo, cần xem chỉ dẫn đó đang nói về lễ gia tiên, lễ Phật hay một nghi thức riêng.
Bạn cũng nên tránh các cách thực hiện khiến buổi lễ trở nên lúng túng:
- Vừa cúi người vừa nhìn điện thoại để tìm lời khấn. Nên chuẩn bị nội dung trước, đọc xong rồi hành lễ.
- Cố vái nhanh cho đủ số lượt. Nên thực hiện từng lượt rõ ràng và giữ tư thế ổn định.
- Tranh luận về số lần vái ngay giữa buổi cúng. Những điểm khác nhau nên trao đổi trước hoặc sau nghi lễ.
- Ép mọi người thực hiện cùng một động tác dù có người khó đứng hoặc khó quỳ. Gia đình có thể thống nhất cách chắp tay, cúi đầu phù hợp khả năng của từng người.
Để lần cúng đầu tiên diễn ra thuận lợi, bạn chỉ cần xác nhận trước cách hành lễ, tập động tác và chuẩn bị lời khấn. Những chi tiết chưa rõ nên hỏi người giữ nếp cúng trong gia đình, không tự thêm động tác vì lo rằng làm ít sẽ thiếu thành kính.
Phụ nữ có thể đại diện gia đình khấn vái tất niên không?
Gia đình có thể thống nhất để một phụ nữ hiểu trình tự đứng ra đại diện. Nếu nhà có lệ chọn người chủ lễ riêng, nên trao đổi trước để việc phân công phù hợp với nếp đang giữ; không nên tự coi giới tính là thước đo sự thành kính.
Có thể cầm giấy đọc lời khấn rồi mới vái không?
Có thể chuẩn bị một tờ giấy để đọc cho mạch lạc. Đọc xong, bạn đặt giấy ở vị trí đã chuẩn bị, sau đó chắp tay hành lễ. Cách sắp xếp này giúp tránh phải giữ giấy khi cúi người.
Vái nhầm số lượt có cần cúng lại từ đầu không?
Không nên vội làm lại toàn bộ buổi cúng chỉ vì một lần đếm nhầm. Bạn có thể bình tĩnh hỏi người chủ lễ cách tiếp tục theo nếp nhà, thay vì tự liên hệ sai sót nhỏ với điều không may hoặc thêm một nghi thức sửa lễ chưa được gia đình thống nhất.
