Cách bày mâm cúng tất niên cuối năm
Mâm cúng tất niên cuối năm nên bày theo bố cục nào?
Cách bày dễ áp dụng là phân rõ phần lễ trên bàn thờ và phần mâm cơm. Hoa, quả, nước cùng những lễ vật nhỏ được sắp gọn quanh đồ thờ sẵn có; mâm cơm có thể đặt trên một bàn phụ thấp hơn, phía trước bàn thờ nếu không gian cho phép.
Khi nhìn từ phía người đứng lễ, tổng thể nên thoáng, cân đối và không để lễ vật cao che khuất bát hương hay ảnh thờ. Không cần cố tạo thế đối xứng tuyệt đối nếu việc đó khiến bàn thờ chật hoặc khó thao tác.
- Bàn thờ chính: bố trí hoa, quả và chén nước trong những khoảng trống phù hợp, giữ nguyên vị trí đồ thờ đang sử dụng.
- Bàn phụ: đặt mâm cơm với các bát, đĩa vừa kích thước; chừa khoảng trống để dâng và hạ mâm.
- Phía trước: giữ chỗ đứng lễ và lối đi thông thoáng, tránh để đồ dùng chuẩn bị lễ còn bừa bộn.
Không nên hiểu cách bày mâm cúng tất niên cuối năm là một sơ đồ cố định cho mọi gia đình. Điểm cần thống nhất là vị trí dâng cúng, số món thực tế và diện tích có thể sử dụng; không cần thêm lễ vật chỉ để lấp đầy mặt bàn.
Các bước sắp xếp hoa quả, chén nước và mâm cơm
Chuẩn bị mặt bàn và bát đĩa trước khi bày
Lau sạch khu vực đặt lễ, chuẩn bị bát đĩa, chén và mâm đã rửa sạch, để ráo. Ướm thử chiếc mâm hoặc các đĩa lớn lên bàn trước khi cho thức ăn vào để biết có đủ chỗ hay không. Khi bày lễ, không cần di chuyển bát hương và đồ thờ chỉ để lấy thêm diện tích.
Nên chia đồ đã chuẩn bị thành nhóm hoa quả, nhóm chén nước và nhóm món ăn. Cách làm này giúp bày lần lượt, hạn chế việc phải nhấc lên đặt xuống nhiều lần khi bàn đã đầy.
Đặt hoa và đĩa quả gọn sang hai bên
Nếu bàn thờ có khoảng trống ở hai bên, có thể đặt bình hoa một bên và đĩa quả phía còn lại để cân bằng bố cục. Với gia đình đã có vị trí đặt hoa quả theo nếp thờ riêng, nên tiếp tục dùng vị trí đó.
Chọn bình hoa vừa tầm, cắm gọn; xếp quả lớn, chắc ở dưới và quả nhỏ lên trên để đĩa quả ổn định. Không xếp chồng quá cao hoặc để cành lá phủ lên chén nước, bát hương. Đĩa bánh, nếu có, có thể đặt vào khoảng trống còn lại, tránh che khuất các đồ thờ phía sau.
Xếp chén nước, chén trà hoặc rượu thành hàng gọn
Chén nước và những chén lễ khác được đặt ngay ngắn ở vị trí thuận tiện dâng cúng, không sát mép bàn. Số chén nên theo nếp thờ của gia đình; không cần tự tăng số lượng để giống một mâm lễ mẫu. Nếu có nhiều loại đồ uống, nên phân biệt rõ từng nhóm để tránh bày lẫn, chật chội.
Đặt chén trên mặt phẳng ổn định, chừa khoảng hở với đĩa thức ăn và bình hoa. Tránh xếp chén vào những khe quá hẹp khiến việc rót nước hoặc hạ lễ khó thực hiện.
Bày món ăn theo kích thước và khoảng trống của mâm
Với mâm tròn, có thể chọn một đĩa món chính làm điểm nhấn ở giữa hoặc hơi lùi về phía sau, sau đó xếp các món còn lại xung quanh. Với bàn chữ nhật, nên chia thành các hàng ngắn, tránh dồn tất cả món lớn về một phía.
- Đĩa gà luộc hoặc món chính: dùng đĩa vừa kích thước món ăn, đặt ở nơi chắc chắn, dễ nhìn.
- Xôi, bánh chưng hoặc bánh tét: xếp ở khoảng trống bên cạnh món chính, không chồng lên đĩa khác.
- Món xào, món kho, giò hoặc chả: chia ra đĩa vừa phải, xen kẽ để bố cục cân đối.
- Bát canh và món có nước: đặt ở vị trí dễ nâng, hạ; tránh kê nghiêng hoặc đặt sát mép mâm.
- Chén cơm, đũa và nước chấm: nếu gia đình có bày, xếp thành nhóm gọn ở phần còn trống, không đặt đũa bắc ngang qua nhiều món.
Nếu cúng gà nguyên con, gia đình nên thống nhất cách đặt theo nếp nhà. Không cần coi hướng đầu gà trong một ảnh minh họa là quy tắc bắt buộc cho mọi mâm cúng tất niên.
Cách điều chỉnh khi bàn thờ nhỏ hoặc bày mâm chay
Bàn thờ nhỏ: giảm kích thước đồ đựng, dùng bàn phụ
Khi mặt bàn hẹp, ưu tiên bình hoa nhỏ, đĩa quả thấp và lượng lễ vật vừa đủ. Có thể đặt mâm cơm trên bàn phụ phía trước, thấp hơn bàn thờ, thay vì chen nhiều bát đĩa vào khoảng trống quanh bát hương. Bàn phụ cần vừa chỗ đặt và không làm vướng lối đi.
Nếu không bố trí được bàn phụ lớn, nên giảm số món, dùng bát đĩa nhỏ hơn và chọn cách bày một lớp. Không kê thêm tầng bằng vật dụng tạm hoặc xếp đĩa chồng lên nhau chỉ để đủ số món đã dự định. Một mâm vừa diện tích sẽ dễ sắp xếp và hạ lễ hơn.
Mâm chay: giữ bố cục, thay nhóm món ăn
Mâm chay có thể áp dụng cách chia vị trí tương tự: món chính tạo điểm nhấn, các món còn lại phân bố xung quanh, bát canh nằm ở vị trí dễ nâng hạ. Chẳng hạn, có thể bày một đĩa xôi, đậu hũ, rau củ xào nấm, canh rau củ và một đĩa chả chay theo khẩu vị gia đình.
Không cần tạo hình món chay giống món mặn để mâm lễ trông đầy đủ. Nên chú ý kích thước bát đĩa và sự cân đối giữa các món, đồng thời giữ phần hoa quả, chén nước gọn như bố cục đã chọn.
Những điểm cần kiểm tra sau khi bày mâm cúng
Trước khi bắt đầu lễ, nên nhìn lại toàn bộ từ vị trí người đứng cúng. Một mâm bày đẹp khi chụp ảnh chưa chắc đã thuận tiện sử dụng nếu đĩa quá sát nhau hoặc món cao che hết phần phía sau.
- Hoa và quả có che khuất bát hương, ảnh thờ hoặc chiếm chỗ thao tác không?
- Bát canh, chén nước có đặt chắc chắn, cách mép bàn một khoảng hợp lý không?
- Các đĩa có xếp một lớp, dễ nhấc riêng từng món mà không va vào món bên cạnh không?
- Đũa, chén và lễ vật nhỏ đã ngay ngắn, không nằm lẫn dưới các đĩa lớn chưa?
- Bàn phụ có vừa không gian, chỗ đứng lễ và lối đi đã gọn chưa?
Nếu còn thiếu chỗ, hãy bớt món hoặc đổi sang đĩa nhỏ trước khi thêm bàn, thêm tầng. Cũng không cần áp dụng đồng thời nhiều cách bày khác nhau về bên trái, bên phải hoặc số bát đĩa; nên chọn cách phù hợp với nếp nhà và duy trì sự thống nhất trong mâm lễ.
Cách bày mâm cúng tất niên cuối năm nên bắt đầu từ diện tích bàn thờ và những lễ vật gia đình thực sự chuẩn bị. Khi hoa quả, chén nước và mâm cơm đã có vị trí rõ ràng, chỉ cần điều chỉnh cho gọn, cân đối và thuận tiện dâng cúng; không phải thêm nhiều món mới tạo được một mâm lễ chu đáo.
