Mâm cúng tất niên cuối năm gồm những gì?
Mâm cúng tất niên cuối năm cần chuẩn bị những gì?
Mâm cúng tất niên cuối năm thường gồm hai phần: lễ vật như hương, hoa, trái cây, nước hoặc trà; và mâm cơm mặn hoặc chay dâng cúng. Tùy phong tục gia đình, có thể chuẩn bị thêm đèn hoặc nến, rượu, trầu cau, bánh kẹo và các lễ vật khác. Không nên xem một danh sách trên mạng là khuôn mẫu bắt buộc cho mọi nhà.
Lễ vật dâng cúng
Có thể dùng danh sách sau để rà soát trước khi mua sắm:
- Hương và đèn hoặc nến theo cách thờ cúng của gia đình.
- Hoa tươi và đĩa trái cây; chọn loại còn tươi, lành lặn, phù hợp chỗ bày.
- Nước sạch hoặc trà; rượu nếu gia đình có lệ dâng rượu.
- Bánh kẹo, trầu cau nếu nếp nhà có chuẩn bị.
- Những lễ vật riêng mà gia đình vẫn duy trì, thay vì mua thêm chỉ để giống mâm mẫu.
Hoa và trái cây có thể đặt riêng trên bàn thờ, không nhất thiết chen vào mâm cơm. Với vàng mã, gạo, muối hoặc các lễ vật bổ sung, nên hỏi người phụ trách việc cúng trong nhà trước khi sắm; không mặc định món nào cũng phải có.
Các nhóm món trong mâm cơm
Để dễ lên thực đơn, có thể chọn món theo nhóm dưới đây. Đây là gợi ý tổ chức bữa cúng, không phải quy định về số bát, số đĩa:
- Cơm, xôi hoặc bánh truyền thống: chọn cơm trắng, xôi, bánh chưng hay bánh tét phù hợp nếp nhà.
- Món chính: gà luộc, thịt luộc, thịt kho hoặc món chay từ đậu hũ, nấm.
- Món canh: canh rau củ, canh măng, canh khổ qua hoặc canh nấm.
- Món rau và món ăn kèm: rau xào, rau luộc, dưa món, củ kiệu hoặc món tương tự.
- Món bổ sung nếu cần: giò chả, nem rán, chả giò hoặc một món gia đình quen dùng.
Không cần chọn hết các món được nêu. Nên chốt món chính trước, sau đó thêm canh và rau để mâm cơm cân đối, tránh nhiều món cùng nguyên liệu hoặc cùng cách chế biến.
Chọn món cúng tất niên theo vùng miền
Mâm cơm cuối năm có thể mang những nét quen thuộc của ẩm thực Tết từng vùng. Gia đình có thể tham khảo các món sau khi chọn thực đơn:
- Miền Bắc: bánh chưng, gà luộc, giò lụa, nem rán, canh măng hoặc canh bóng, kèm dưa hành.
- Miền Trung: bánh tét hoặc bánh chưng, thịt luộc, nem chả, ram, món canh và dưa món; thực đơn thay đổi theo địa phương.
- Miền Nam: bánh tét, thịt kho hột vịt, canh khổ qua nhồi thịt, chả giò và củ kiệu hoặc dưa giá.
Các món này là lựa chọn tham khảo, không phải danh sách phải có đủ. Nếu gia đình có người từ nhiều vùng, có thể kết hợp những món quen thuộc thay vì cố làm một mâm cỗ theo khuôn của riêng một miền.
Gợi ý mâm cúng tất niên mặn và chay
Sau khi xác định lễ vật theo nếp nhà, có thể chọn một trong các thực đơn gợi ý dưới đây. Lượng nấu nên dựa vào số người dùng bữa, không dựa vào việc mâm có nhiều đĩa hay không.
Mâm mặn đơn giản
Một phương án dễ chuẩn bị tại nhà gồm:
- Một đĩa xôi gấc hoặc cơm trắng.
- Một đĩa gà luộc, bày nguyên con hoặc chặt miếng theo lệ gia đình.
- Một đĩa giò lụa hoặc chả giò.
- Một tô canh rau củ hoặc canh măng.
- Một đĩa rau xào và một phần dưa món ăn kèm.
Có thể thay gà bằng thịt luộc hoặc thịt kho nếu phù hợp nếp cúng. Với nhà ít người, nên giảm lượng từng món hoặc bớt món bổ sung; không cần giữ nguyên thực đơn mẫu rồi nấu dư.
Mâm chay gọn gàng
Nếu gia đình có lệ cúng chay hoặc thống nhất chọn mâm chay, có thể chuẩn bị:
- Xôi đậu xanh hoặc cơm trắng.
- Đậu hũ kho nấm.
- Nem rau củ hoặc chả chay.
- Canh nấm nấu đậu hũ và rau củ.
- Rau củ luộc hoặc xào, kèm nước chấm chay.
Nên chọn nguyên liệu và gia vị phù hợp cách ăn chay của gia đình. Nếu dùng thực phẩm chế biến sẵn, hãy kiểm tra thành phần để tránh chọn nhầm loại có nguyên liệu mặn. Không cần làm món chay mô phỏng đủ mọi món thịt trong mâm mặn.
Cách bày mâm cúng tất niên gọn và dễ sắp xếp
Trước hết, xác định phần lễ vật nào đã đặt trên bàn thờ và phần mâm cơm nào cần bày thêm. Nếu mặt bàn thờ nhỏ, có thể bố trí bàn dâng cúng riêng phía trước theo cách gia đình vẫn thực hiện, tránh xếp chồng bát đĩa.
Khi bày món ăn, nên đặt đĩa lớn ở vị trí dễ sắp xếp rồi phân bố các bát, đĩa nhỏ xung quanh. Tô canh cần có chỗ đặt vững và khoảng trống để đưa lên, hạ xuống thuận tiện. Bát, đũa và chén dâng cúng chuẩn bị theo nếp nhà, không lấy số người dự bữa cơm làm số bộ bắt buộc trên mâm.
Trái cây, hoa và bánh có thể bày thành phần riêng, để nhìn rõ từng nhóm lễ vật. Chọn bát đĩa vừa lượng thức ăn sẽ giúp mâm gọn hơn; không cần dùng nhiều đĩa nhỏ để tạo cảm giác đầy. Với gà luộc, cách đặt hoặc quay đầu gà nên theo lệ gia đình, tránh coi một hướng bày là đúng cho mọi nơi.
Rà soát trước khi hoàn tất mâm cúng
Một lượt kiểm tra trước khi bày lễ giúp tránh mua trùng và bỏ sót đồ dùng:
- Chốt mâm mặn hay chay và những món gia đình muốn giữ theo lệ cũ.
- Kiểm tra hoa, trái cây, nước, hương và các lễ vật đã có trên bàn thờ.
- Đối chiếu thực đơn với số người dùng bữa, giảm món trùng và lượng nấu dư.
- Chuẩn bị đủ bát đĩa, đũa, chén và vị trí đặt mâm.
- Kiểm tra riêng lễ vật cho lễ khác nếu gia đình còn chuẩn bị cúng giao thừa.
Cúng tất niên và cúng giao thừa là hai lễ khác nhau. Khi mua sắm cùng một đợt, nên ghi rõ đồ dành cho từng lễ để tránh nhầm mâm cơm tất niên với phần lễ vật sẽ dùng vào thời điểm giao thừa.
Để hoàn thiện mâm cúng tất niên cuối năm, hãy chốt lễ vật theo nếp gia đình, chọn một thực đơn mặn hoặc chay vừa sức và rà lại chỗ bày. Một mâm cơm gọn, đủ những phần gia đình đã thống nhất sẽ giúp việc chuẩn bị rõ ràng và bữa sum họp sau lễ thuận tiện hơn.
