Cúng thôi nôi lùi ngày cho bé trai, bé gái ra sao

Điểm quan trọng là cần hiểu “lùi ngày” như một tục lệ dân gian, chứ không phải một quy định có tính bắt buộc hay một công thức thống nhất tuyệt đối. Thực tế có gia đình áp dụng cách lùi ngày, có gia đình làm đúng ngày sinh âm lịch hoặc chọn ngày thuận tiện hơn tùy tập quán gia đình và địa phương.

Cúng thôi nôi lùi ngày được hiểu như thế nào?

“Lùi ngày” nghĩa là lấy ngày sinh âm lịch của bé làm mốc, sau đó tổ chức lễ thôi nôi sớm hơn mốc đó một số ngày nhất định vào năm kế tiếp.

Theo cách lưu truyền phổ biến:

• Bé trai lùi 1 ngày

• Bé gái lùi 2 ngày

Ví dụ, nếu một em bé sinh ngày 15 tháng 4 âm lịch thì theo cách tính này, bé trai được cúng vào ngày 14 tháng 4 âm lịch năm sau, còn bé gái được cúng vào ngày 13 tháng 4 âm lịch năm sau.

Như vậy, chữ “lùi” không có nghĩa là lùi tuổi hay thay đổi ngày sinh của trẻ. Nó chỉ mô tả cách chọn ngày tiến hành nghi lễ sớm hơn ngày sinh âm lịch. Một số tài liệu phổ biến về phong tục hiện nay cũng diễn giải nguyên tắc theo cách này.

Cúng thôi nôi bé trai lùi ngày ra sao?

Theo quan niệm “gái lùi hai, trai lùi một”, lễ thôi nôi của bé trai được tổ chức sớm hơn 1 ngày so với ngày sinh âm lịch.

Chẳng hạn, bé trai sinh ngày 10 tháng 6 âm lịch thì ngày cúng theo cách tính lùi sẽ là ngày 9 tháng 6 âm lịch của năm kế tiếp. Phép tính chỉ tác động đến ngày tổ chức nghi lễ; ngày sinh thực tế của bé vẫn giữ nguyên.

Cách hiểu này giúp tránh một nhầm lẫn thường gặp: “trai lùi một” không có nghĩa phải trừ một ngày từ ngày sinh dương lịch. Trong tập quán đang được nói tới, mốc tính là ngày âm lịch.

Tuy vậy, đây vẫn là một cách thực hành theo truyền thống. Không nên hiểu rằng cứ cúng thôi nôi cho bé trai thì bắt buộc phải làm trước đúng một ngày. Có gia đình lựa chọn làm đúng ngày tròn năm của trẻ thay vì áp dụng cách lùi.

Cúng thôi nôi bé gái lùi ngày như thế nào?

Với bé gái, quan niệm phổ biến là lùi 2 ngày so với ngày sinh âm lịch.

Ví dụ, bé gái sinh ngày 18 tháng 8 âm lịch thì theo nguyên tắc này, lễ thôi nôi được làm vào ngày 16 tháng 8 âm lịch của năm kế tiếp. Khoảng cách hai ngày chính là phần “lùi hai” trong câu “gái lùi hai, trai lùi một”.

Sự khác biệt giữa bé trai và bé gái trong cách tính ngày thuộc về hệ thống quan niệm dân gian được truyền lại. Những cách giải thích về ý nghĩa biểu tượng của con số 1, số 2 hoặc quan niệm nam – nữ có thể khác nhau giữa các nguồn và địa phương; vì vậy không nên xem một cách lý giải riêng lẻ là nguồn gốc lịch sử duy nhất của tục lệ.

Điều có thể xác định rõ hơn là cách thực hành: nếu gia đình theo tục “gái lùi hai, trai lùi một”, bé gái cúng trước ngày sinh âm lịch 2 ngày, còn bé trai cúng trước 1 ngày.

Vì sao có nơi cúng lùi ngày, có nơi lại cúng đúng ngày?

Phong tục dân gian không phải một hệ thống quy định được chuẩn hóa giống nhau ở tất cả địa phương. Ngay trong các nguồn hướng dẫn hiện nay cũng có sự khác biệt: nhiều nguồn áp dụng “gái lùi hai, trai lùi một” cho thôi nôi, trong khi một số nguồn cho rằng nên cúng thôi nôi đúng ngày sinh âm lịch và xem cách lùi ngày chủ yếu gắn với lễ đầy tháng.

Sự khác biệt này cho thấy khi nói “cúng thôi nôi phải lùi ngày”, chữ “phải” không nên được hiểu theo nghĩa bắt buộc tuyệt đối. Phù hợp hơn là xem đây là một trong những cách tính ngày được lưu truyền trong dân gian.

Vì vậy, nếu gia đình đã có tập quán riêng do ông bà truyền lại thì có thể ưu tiên tập quán đó để giữ sự thống nhất trong nghi lễ. Nếu gia đình không theo một lệ cụ thể, việc làm lễ đúng ngày sinh âm lịch cũng là một lựa chọn đang được áp dụng.

Hiểu thế nào cho đúng về câu “gái lùi hai, trai lùi một”?

Câu này nên được hiểu trước hết như một công thức ghi nhớ ngày cúng:

• “Trai lùi một” = Bé trai làm lễ trước ngày sinh âm lịch 1 ngày

• “Gái lùi hai” = Bé gái làm lễ trước ngày sinh âm lịch 2 ngày

Công thức không nói rằng ngày sinh của trẻ thay đổi, cũng không chứng minh rằng cúng lệch khỏi số ngày này sẽ dẫn đến một kết quả tốt hay xấu cụ thể.

Đồng thời, không nên tách câu nói khỏi bối cảnh phong tục. Có nguồn ghi nhận nguyên tắc này trong tục cúng Mụ nói chung, bao gồm các mốc đầy tháng và đầy năm; cũng có cách thực hành hiện đại không áp dụng việc lùi ngày cho thôi nôi.

Do đó, khi một gia đình hỏi nên cúng thôi nôi vào ngày nào, cần xác định trước họ có theo tục lùi ngày của gia đình hoặc địa phương hay không. Sau đó mới áp dụng mốc bé trai lùi 1 ngày, bé gái lùi 2 ngày nếu lựa chọn theo quan niệm này.

Tóm lại, cúng thôi nôi lùi ngày được hiểu là tổ chức nghi lễ sớm hơn ngày sinh âm lịch của trẻ theo một quan niệm dân gian. Cách tính quen thuộc là bé trai lùi 1 ngày và bé gái lùi 2 ngày. Tuy nhiên, đây là tập quán văn hóa chứ không phải quy định bắt buộc; giữa các gia đình và địa phương có thể tồn tại cách tính khác hoặc lựa chọn cúng đúng ngày. Vì vậy, yếu tố nên ưu tiên là sự thống nhất với truyền thống mà gia đình đang gìn giữ, thay vì coi một cách tính duy nhất là chuẩn tuyệt đối.