Cúng thôi nôi có cần đúng ngày sinh của bé

Vì vậy, câu hỏi cúng thôi nôi có đúng ngày không không nên hiểu theo nghĩa chỉ có một ngày duy nhất được phép làm lễ. Cần phân biệt ngày bé thực sự tròn một tuổi với ngày được chọn để thực hiện nghi thức. Hai mốc có thể trùng nhau, nhưng cũng có thể khác nhau tùy cách gia đình duy trì phong tục.

Cúng thôi nôi không bắt buộc phải trùng đúng ngày sinh dương lịch

Nếu “đúng ngày sinh” được hiểu là đúng ngày, tháng trên giấy khai sinh của bé thì lễ thôi nôi không nhất thiết phải tổ chức vào ngày đó. Gia đình chọn làm lễ theo lịch dương có thể lấy đúng ngày sinh nhật đầu tiên; gia đình giữ cách tính truyền thống lại có thể dựa vào ngày sinh âm lịch.

Sự khác biệt xuất phát từ việc thôi nôi vừa gắn với cột mốc bé đủ một tuổi, vừa mang tính nghi lễ gia đình. Khi hai cách tính lịch cùng tồn tại, ngày kỷ niệm tuổi của bé và ngày thực hiện lễ cúng có thể không trùng nhau.

Do đó, không nên kết luận rằng cúng khác ngày sinh dương lịch là “sai ngày”. Muốn biết ngày nào phù hợp, trước hết cần xác định gia đình đang theo cách tính nào.

Vì sao ngày làm lễ có thể khác ngày bé tròn một tuổi?

Có ba nguyên nhân thường khiến ngày cúng thôi nôi không trùng ngày sinh nhật theo lịch dương.

Thứ nhất là khác hệ lịch. Ngày sinh dương lịch được lặp lại hằng năm theo lịch dương, còn ngày âm lịch tương ứng có thể rơi vào một ngày dương khác. Nếu gia đình lấy ngày âm để làm nghi lễ thì sự chênh lệch này là bình thường.

Thứ hai là khác tập quán gia đình hoặc địa phương. Trong dân gian tồn tại những cách chọn ngày như làm đúng ngày âm hoặc lùi ngày theo quan niệm dành cho bé trai, bé gái. Tuy nhiên, đây là tập quán chứ không phải một chuẩn thống nhất áp dụng cho tất cả mọi gia đình. Ngay giữa các nhà cùng một vùng cũng có thể có cách thực hiện khác nhau.

Thứ ba là nhu cầu sắp xếp thực tế. Gia đình có thể muốn người thân cùng tham dự nên chuyển phần tiệc hoặc thậm chí cả buổi lễ sang thời điểm thuận tiện hơn. Việc này làm ngày tổ chức khác ngày sinh nhưng không làm thay đổi cột mốc bé đã tròn một tuổi.

Điểm cần giữ rõ là: khác ngày do lựa chọn hệ lịch, tập quán hay hoàn cảnh tổ chức không đồng nghĩa với việc gia đình đã làm sai một quy tắc chung.

Quan niệm “gái lùi hai, trai lùi một” có bắt buộc không?

“Gái lùi hai, trai lùi một” là một cách tính dân gian thường được nhắc đến khi nói về lễ dành cho trẻ nhỏ. Theo cách hiểu phổ biến của quan niệm này, ngày cúng của bé gái được lùi hai ngày và bé trai được lùi một ngày so với mốc ngày sinh được dùng để tính lễ.

Tuy nhiên, không nên biến quan niệm này thành quy định bắt buộc của lễ thôi nôi. Có gia đình áp dụng, có gia đình làm đúng ngày sinh âm lịch, và cũng có gia đình tổ chức theo ngày sinh dương lịch. Sự khác biệt phản ánh tính đa dạng của phong tục hơn là một bên đúng và một bên sai.

Nếu ông bà hoặc dòng họ đã duy trì một cách tính ổn định qua nhiều thế hệ, gia đình có thể ưu tiên nếp đó để tránh mâu thuẫn trong việc chuẩn bị nghi lễ. Nếu không có lệ riêng, cha mẹ không nhất thiết phải tìm một công thức “chuẩn tuyệt đối” rồi áp dụng máy móc.

Nên lấy ngày âm hay ngày dương để làm lễ thôi nôi?

Việc chọn ngày âm hay ngày dương nên dựa vào mục đích mà gia đình đặt cho buổi lễ.

Nếu gia đình xem thôi nôi chủ yếu là nghi lễ truyền thống, có thể ưu tiên cách tính đã được ông bà, gia đình hoặc địa phương sử dụng từ trước. Khi đó, ngày âm thường là mốc được quan tâm hơn và ngày cúng có thể không trùng ngày sinh dương lịch.

Nếu gia đình xem đây chủ yếu là dịp kỷ niệm bé tròn một tuổi, chọn đúng ngày sinh dương lịch cũng là cách đơn giản, dễ nhớ và thuận tiện.

Không nhất thiết phải lựa chọn một trong hai theo kiểu loại trừ. Gia đình cũng có thể thực hiện phần lễ theo ngày mình giữ về mặt phong tục và tổ chức tiệc mừng vào ngày thuận tiện. Như vậy, ý nghĩa nghi lễ và nhu cầu sum họp không phải ép vào cùng một mốc thời gian.

Không cúng đúng ngày thì có thể làm trước hoặc sau không?

Nếu không thể tổ chức đúng ngày gia đình dự định, việc chuyển lễ sang một ngày gần đó có thể được cân nhắc dựa trên nếp nhà và điều kiện thực tế. Không có một khoảng chênh lệch chung áp dụng cho mọi trường hợp để xác định rằng trước hoặc sau bao nhiêu ngày mới là đúng.

Với gia đình coi trọng nghi thức truyền thống, cách phù hợp nhất là thống nhất trước với ông bà hoặc người lớn đang giữ nếp cúng trong nhà. Khi gia đình không có quy ước riêng, có thể chọn ngày gần mốc thôi nôi và thuận tiện cho cha mẹ, bé cùng người thân.

Điều nên tránh là vừa áp dụng ngày âm, vừa áp dụng thêm một công thức lùi ngày, sau đó lại đổi sang ngày thuận tiện mà không xác định mình đang theo nguyên tắc nào. Càng ghép nhiều cách tính khác nhau, việc chọn ngày càng trở nên rối và khó giải thích.

Cách xác định ngày cúng thôi nôi phù hợp cho gia đình

Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “ngày nào mới chuẩn?”, gia đình có thể xác định ngày làm lễ theo một trình tự đơn giản:

1. Xác định gia đình có nếp cúng thôi nôi riêng hay không
2. Nếu có, ưu tiên thống nhất với ông bà và người đang duy trì phong tục đó
3. Nếu không có lệ riêng, chọn rõ sẽ tính theo ngày sinh âm lịch hay dương lịch
4. Không tự động áp dụng quy tắc lùi ngày nếu gia đình vốn không theo quan niệm này
5. Nếu ngày dự kiến bất tiện, cân nhắc một ngày gần đó thay vì cố ghép nhiều cách tính
6. Phân biệt ngày thực hiện nghi lễ với ngày tổ chức tiệc nếu cần

Cách xác định này giúp gia đình giữ được ý nghĩa của thôi nôi mà không tạo áp lực phải tìm một “ngày chuẩn” duy nhất cho tất cả mọi người.

Cúng thôi nôi không nhất thiết phải đúng ngày sinh dương lịch của bé. Ngày làm lễ có thể được xác định theo ngày âm, ngày dương hoặc tập quán riêng của gia đình; vì vậy việc hai ngày không trùng nhau không tự động có nghĩa là cúng sai ngày.

Nếu gia đình đã có nếp truyền thống, nên giữ cách tính thống nhất với nếp đó. Nếu không có quy ước riêng, cha mẹ có thể chọn một cách tính rõ ràng và phù hợp với hoàn cảnh. Những quan niệm như lùi ngày cho bé trai hoặc bé gái nên được hiểu là tập quán dân gian, không phải điều kiện bắt buộc để lễ thôi nôi có ý nghĩa.