Thôi nôi tính âm hay dương theo tập quán

Trong đời sống hiện đại, ngày dương vẫn có thể được dùng để tổ chức sinh nhật hoặc tiệc mừng bé tròn một tuổi. Vì vậy, khi hỏi thôi nôi tính âm hay dương, cần phân biệt hai việc: chọn ngày thực hiện nghi thức thôi nôi và chọn ngày tổ chức buổi tiệc. Hai ngày này có thể trùng nhau nhưng cũng có thể khác nhau.

Thôi nôi theo tập quán thường tính ngày âm hay ngày dương?

Nếu gia đình muốn làm thôi nôi theo phong tục truyền thống, cách phổ biến là lấy ngày sinh âm lịch của bé làm mốc. Khi bé bước sang thời điểm tròn một năm theo lịch âm, gia đình chọn ngày tương ứng để thực hiện lễ cúng.

Ví dụ, bé sinh vào ngày 12 tháng 5 âm lịch thì mốc thôi nôi sẽ được xác định quanh ngày 12 tháng 5 âm lịch của năm kế tiếp. Tuy nhiên, ngày làm lễ thực tế có thể được điều chỉnh theo tập quán riêng của từng địa phương hoặc gia đình.

Ngược lại, nếu mục đích chính là đánh dấu bé tròn 12 tháng tuổi hoặc tổ chức sinh nhật thuận tiện cho người thân, gia đình hoàn toàn có thể căn cứ vào ngày sinh dương lịch. Ngày dương đặc biệt tiện khi đặt nhà hàng, mời khách hoặc sắp xếp vào cuối tuần.

Điểm quan trọng là không nên xem ngày âm và ngày dương như hai cách tính loại trừ nhau. Ngày âm thường gắn với phần nghi lễ truyền thống, còn ngày dương phù hợp với cách tổ chức sinh nhật hiện đại.

Vì sao lễ thôi nôi truyền thống thường gắn với lịch âm?

Thôi nôi không chỉ mang ý nghĩa bé đủ một tuổi mà còn là một nghi thức dân gian. Trong cách tổ chức truyền thống, gia đình thường chuẩn bị lễ cúng để đánh dấu một cột mốc phát triển của trẻ và bày tỏ mong muốn bé khỏe mạnh, bình an.

Các nghi thức gia đình truyền thống ở Việt Nam thường sử dụng âm lịch để xác định ngày. Vì thế, khi thôi nôi được thực hiện với tư cách một lễ cúng theo phong tục, việc tính ngày theo âm lịch trở thành cách làm quen thuộc.

Đây cũng là lý do hai khái niệm dễ bị nhập làm một:

• Thôi nôi theo phong tục nhấn mạnh vào nghi lễ và thường lấy lịch âm làm mốc
• Sinh nhật một tuổi nhấn mạnh tuổi của bé và thường theo ngày sinh dương lịch

Sự khác biệt này giải thích vì sao một bé có thể được gia đình làm lễ thôi nôi vào một ngày nhưng tổ chức tiệc sinh nhật vào ngày khác.

Cách xác định ngày thôi nôi cho bé theo lịch âm

Trước tiên, gia đình cần xác định ngày, tháng, năm sinh âm lịch chính xác của bé. Nếu giấy tờ chỉ ghi ngày dương, có thể đối chiếu sang lịch âm của đúng năm sinh thay vì lấy ngày dương rồi áp trực tiếp cho năm kế tiếp.

Sau đó, tìm ngày âm tương ứng trong năm kế tiếp. Đây là mốc cơ sở để xác định ngày thôi nôi theo cách truyền thống.

Chẳng hạn, nếu bé sinh ngày 8 tháng 10 âm lịch, khi tính thôi nôi có thể lấy ngày 8 tháng 10 âm lịch của năm sau làm mốc trước khi áp dụng tập quán riêng của gia đình nếu có.

Cần chú ý rằng âm lịch không có cấu trúc hoàn toàn giống dương lịch. Số ngày trong tháng âm có thể khác nhau và có năm xuất hiện tháng nhuận. Vì thế, với những trường hợp ngày sinh nằm gần cuối tháng hoặc liên quan đến tháng nhuận, không nên chỉ tính bằng cách cộng cố định một số ngày từ ngày sinh dương lịch.

Nếu ngày tương ứng không tồn tại trong tháng cần tính hoặc gia đình gặp trường hợp tháng nhuận, cách xử lý có thể khác nhau theo tập quán. Khi đó, nên thống nhất với ông bà hoặc người lớn trong gia đình đang trực tiếp duy trì nghi thức, thay vì coi một công thức trên mạng là quy tắc bắt buộc.

Có bắt buộc phải áp dụng quy tắc lùi ngày cho bé trai và bé gái không?

Khi tìm hiểu thôi nôi tính âm hay dương, nhiều gia đình còn gặp các cách truyền miệng về việc lùi ngày làm lễ tùy theo bé trai hay bé gái. Đây là một phần của phong tục dân gian ở một số nơi, không phải nguyên tắc lịch pháp dùng để xác định bé đã tròn một năm.

Do tập quán có thể khác giữa vùng miền và giữa các gia đình, không nên mặc định rằng mọi lễ thôi nôi đều phải lùi ngày theo cùng một công thức. Một gia đình có thể giữ đúng cách ông bà vẫn thực hiện, trong khi gia đình khác làm vào đúng ngày sinh âm lịch năm sau.

Vì vậy, nếu gia đình coi trọng nghi thức truyền thống, cách nhất quán nhất là:

1. Xác định ngày sinh âm lịch của bé
2. Lấy ngày tương ứng của năm sau làm mốc
3. Kiểm tra gia đình hoặc địa phương có tập quán điều chỉnh ngày hay không
4. Chỉ áp dụng cách điều chỉnh đó nếu gia đình thực sự muốn duy trì phong tục

Cách này giúp tránh nhầm giữa ngày âm lịch làm mốc với quy tắc dân gian điều chỉnh ngày làm lễ. Hai vấn đề không phải là một.

Khi nào có thể tổ chức thôi nôi theo ngày dương?

Gia đình có thể chọn ngày dương nếu không đặt nặng phần nghi lễ truyền thống hoặc muốn lấy đúng ngày sinh trên giấy khai sinh làm mốc bé tròn một tuổi. Không có yêu cầu bắt buộc mọi gia đình phải tổ chức thôi nôi theo âm lịch.

Ngày dương cũng phù hợp khi mục tiêu chính là tổ chức buổi gặp mặt cho người thân và bạn bè. Nếu ngày thôi nôi theo âm lịch rơi vào ngày làm việc, gia đình có thể làm lễ theo ngày đã chọn nhưng chuyển buổi tiệc sang cuối tuần.

Một cách tổ chức khá linh hoạt là tách lễ cúng và tiệc mừng. Chẳng hạn, gia đình thực hiện nghi thức thôi nôi tại nhà theo lịch âm, còn tiệc sinh nhật một tuổi tổ chức vào ngày dương hoặc ngày nghỉ thuận tiện hơn.

Cách làm này không tạo ra mâu thuẫn về cách tính. Mỗi ngày đang phục vụ một mục đích khác nhau: một ngày dành cho phong tục, một ngày dành cho việc sum họp và chúc mừng bé.

Nếu ngày âm và ngày dương khác nhau thì nên chọn ngày nào?

Không cần cố tìm một ngày duy nhất được xem là “đúng” cho tất cả gia đình. Lựa chọn nên dựa vào mục đích của buổi thôi nôi.

Nếu muốn duy trì phong tục gia đình, hãy ưu tiên ngày âm và thực hiện theo cách mà gia đình vẫn truyền lại. Nếu chỉ muốn kỷ niệm bé tròn một tuổi, dùng ngày sinh dương lịch là lựa chọn đơn giản và rõ ràng.

Trường hợp muốn đáp ứng cả hai, có thể giữ ngày âm cho nghi thức và chọn ngày thuận tiện cho tiệc. Cách này đặc biệt hữu ích khi ngày cúng rơi vào giữa tuần hoặc khó tập hợp đầy đủ người thân.

Với những trường hợp đặc biệt như tháng nhuận, ngày cuối tháng âm hoặc gia đình có quy tắc lùi ngày riêng, tập quán của chính gia đình nên được ưu tiên hơn một công thức chung. Thôi nôi là phong tục có sự khác biệt trong thực hành, nên không có một phương án duy nhất áp dụng cứng nhắc cho mọi vùng miền.

Tóm lại, nếu hỏi thôi nôi tính âm hay dương theo tập quán, câu trả lời phù hợp nhất là thường tính theo ngày âm khi thực hiện lễ thôi nôi truyền thống. Ngày dương vẫn có thể dùng cho sinh nhật hoặc tiệc mừng một tuổi, và gia đình có thể tách ngày làm lễ với ngày đãi tiệc nếu cần. Quan trọng nhất là xác định rõ gia đình muốn giữ nghi thức truyền thống đến mức nào và thống nhất cách tính trước khi chọn ngày tổ chức.