Bốc đồ thôi nôi có dự đoán nghề nghiệp của bé không
Tuy nhiên, ý nghĩa tượng trưng không đồng nghĩa với khả năng dự đoán. Một em bé khoảng một tuổi chưa thể lựa chọn đồ vật dựa trên hiểu biết về nghề nghiệp hay kế hoạch tương lai. Vì vậy, kết quả bốc đồ phù hợp để xem như một nét văn hóa, một trò vui và một kỷ niệm gia đình hơn là căn cứ xác định bé sau này sẽ làm nghề gì.
Bốc đồ thôi nôi có ý nghĩa gì?
Ý nghĩa chính của việc bốc đồ thôi nôi nằm ở tính biểu tượng. Mỗi món đồ được người lớn gắn với một lĩnh vực hoặc phẩm chất nhất định. Chẳng hạn, sách và bút thường gợi đến việc học tập, micro gợi đến biểu diễn hoặc giao tiếp, dụng cụ y tế đồ chơi có thể được liên tưởng đến ngành y, còn tiền hoặc máy tính thường được gắn với kinh doanh và tài chính.
Cách diễn giải này tạo nên một hoạt động tương tác trong ngày thôi nôi. Khi bé chọn một món, người thân có thể dựa vào biểu tượng đó để gửi lời chúc, kể một câu chuyện vui hoặc lưu lại một dấu mốc đáng nhớ.
Điều cần phân biệt là món đồ mang ý nghĩa do cộng đồng và gia đình quy ước, chứ bản thân lựa chọn của bé không chứng minh một năng lực nghề nghiệp cụ thể. Bé cầm sách không có nghĩa đã thể hiện năng lực học thuật; cầm micro cũng không chứng minh trẻ có năng khiếu biểu diễn.
Vì vậy, khi hỏi bốc đồ thôi nôi có ý nghĩa gì, cách hiểu phù hợp nhất là: đó là một nghi thức mang tính tượng trưng về những mong ước tốt đẹp dành cho tương lai của trẻ.
Vì sao món đồ bé chọn không thể dùng để dự đoán nghề nghiệp?
Để một lựa chọn có giá trị dự báo nghề nghiệp, người thực hiện phải ít nhất có khả năng nhận biết các lựa chọn, hiểu phần nào ý nghĩa của chúng và thể hiện một sở thích tương đối ổn định. Một em bé khoảng một tuổi chưa đáp ứng những điều kiện đó.
Ở giai đoạn này, việc chú ý hoặc đưa tay về phía một vật có thể chịu ảnh hưởng bởi những đặc điểm rất trực tiếp như kích thước, độ nổi bật hay cách vật xuất hiện trước mắt. Nghiên cứu về trẻ 12 tháng tuổi cũng cho thấy độ nổi bật của vật thể có thể ảnh hưởng đến quá trình chú ý và dự đoán hành động của trẻ. Điều đó cho thấy phản ứng với một vật ở tuổi này không thể mặc nhiên được diễn giải thành một lựa chọn nghề nghiệp có chủ đích.
Ngay cả khi trẻ đã lớn hơn và thực sự có thể nói mình muốn làm nghề gì, sở thích nghề nghiệp vẫn có khả năng thay đổi. Một nghiên cứu công bố năm 2025 theo dõi trẻ bắt đầu ở độ tuổi 7–9 cho thấy khoảng 60% trẻ thay đổi hoàn toàn nguyện vọng nghề nghiệp trong ba năm, trong khi chỉ 38% giữ cùng một nguyện vọng. Những lựa chọn nghề nghiệp của các em còn chịu ảnh hưởng từ sở thích, những nghề các em từng thấy và các hình mẫu xung quanh.
Nếu nguyện vọng được trẻ chủ động nêu ra ở tuổi đi học còn có thể biến đổi như vậy, thì việc suy ra một nghề nghiệp tương lai từ món đồ được chọn ở khoảng một tuổi càng không có cơ sở để xem là dự báo đáng tin cậy.
Điều gì có thể ảnh hưởng đến việc bé chọn một món đồ?
Khi đặt nhiều món trước mặt trẻ, người lớn dễ nhìn kết quả theo ý nghĩa biểu tượng của từng món. Với bé, quá trình lựa chọn lại có thể đơn giản hơn nhiều.
Một món đồ có thể thu hút bé vì nó lớn hơn, nổi bật hơn, dễ với tới hơn hoặc tạo cảm giác thú vị hơn các món còn lại. Sự quen thuộc cũng có thể đóng vai trò: một đồ vật từng xuất hiện trong sinh hoạt hằng ngày có thể khiến bé chú ý nhanh hơn một vật hoàn toàn xa lạ.
Cách sắp xếp mâm đồ vì thế cũng là một giới hạn quan trọng khi diễn giải kết quả. Nếu một món nằm gần bé hơn, nổi bật hơn hoặc dễ cầm hơn, cơ hội được chọn có thể khác với các món còn lại. Đây là lý do không nên biến hành động chọn đồ thành một phép “kiểm tra” tính cách, năng khiếu hay nghề nghiệp.
Ngay cả khi gia đình cố gắng đặt các món cân bằng, kết quả vẫn chỉ ghi nhận lựa chọn của bé trong một thời điểm cụ thể, chứ không phải một đặc điểm nghề nghiệp ổn định.
Nghề nghiệp tương lai của trẻ được hình thành từ nhiều yếu tố hơn một lần bốc đồ
Định hướng nghề nghiệp là một quá trình phát triển kéo dài. Khi trẻ lớn dần, nhận thức về bản thân, sở thích, khả năng, môi trường gia đình và những trải nghiệm xã hội mới bắt đầu góp phần hình thành cách trẻ nghĩ về nghề nghiệp.
Các nghiên cứu về trẻ lớn hơn cho thấy nguyện vọng nghề nghiệp có thể chịu tác động từ những nghề trẻ được tiếp xúc, hình mẫu xung quanh, nhận thức về bản thân và đặc điểm của chính nghề đó. Nghiên cứu ở trẻ em cũng ghi nhận những yếu tố như mức lương và quyền lực của nghề có thể ảnh hưởng đến mức độ trẻ muốn theo đuổi nghề khi trẻ đã ở độ tuổi có thể hiểu và đánh giá những thông tin này.
Một nghiên cứu khác về trẻ từ 4,5 tuổi trở lên còn ghi nhận mối liên hệ giữa nghề nghiệp của mẹ và một số nguyện vọng nghề nghiệp của trẻ trong nhóm tuổi nhỏ, cho thấy môi trường và hình mẫu xã hội có thể tham gia vào quá trình hình thành nhận thức nghề nghiệp.
Những dữ liệu này không có nghĩa cha mẹ có thể dự đoán chính xác nghề của con từ sớm. Ngược lại, chúng cho thấy lựa chọn nghề nghiệp là kết quả của một quá trình phát triển và tương tác với môi trường, thay vì được bộc lộ trọn vẹn qua một hành động đơn lẻ lúc trẻ mới một tuổi.
Nên hiểu kết quả bốc đồ thôi nôi như thế nào?
Gia đình vẫn có thể thoải mái diễn giải món đồ bé chọn theo cách vui vẻ. Nếu bé chọn sách, có thể chúc bé ham học; chọn cọ vẽ, có thể chúc bé sáng tạo; chọn micro, có thể chúc bé tự tin và hoạt bát. Giá trị của những cách diễn giải này nằm ở lời chúc, không phải độ chính xác của một lời tiên đoán.
Ranh giới quan trọng là không biến kết quả thành nhãn gắn lâu dài cho trẻ. Việc thường xuyên nói rằng “con đã bốc món này nên sau này phải làm nghề này” có thể khiến một hoạt động vui trở thành kỳ vọng không cần thiết.
Cũng không nên dùng kết quả để kết luận sớm rằng trẻ có hoặc không có năng khiếu trong một lĩnh vực. Năng lực cần được quan sát qua quá trình phát triển, học tập, trải nghiệm và sự thể hiện lặp lại của trẻ khi lớn hơn.
Cách tiếp cận phù hợp hơn là lưu lại món bé đã chọn như một kỷ niệm. Vài năm sau, gia đình có thể kể lại câu chuyện ấy cho trẻ như một phần ký ức tuổi thơ mà không cần yêu cầu cuộc sống thực tế phải “khớp” với kết quả ngày thôi nôi.
Không nên xem kết quả bốc đồ thôi nôi là dự đoán nghề nghiệp của bé. Ý nghĩa của nghi thức chủ yếu nằm ở biểu tượng, lời chúc và niềm vui mà gia đình dành cho trẻ trong ngày tròn một tuổi. Việc bé chọn một món đồ có thể chịu ảnh hưởng bởi những đặc điểm trực tiếp của vật và hoàn cảnh lúc lựa chọn, trong khi sở thích cũng như nguyện vọng nghề nghiệp còn tiếp tục hình thành và thay đổi trong nhiều năm sau đó. Vì vậy, gia đình có thể trân trọng kết quả bốc đồ như một kỷ niệm đẹp, nhưng nên để khả năng và con đường tương lai của trẻ được khám phá dần qua chính quá trình lớn lên của bé.
