Cúng giỗ năm nhuận và tháng nhuận tính thế nào?

Điểm cần chú ý nằm ở năm âm lịch có hai tháng cùng tên, chẳng hạn tháng 6 và tháng 6 nhuận. Với giỗ thường niên, cách tính phổ biến là chọn ngày giỗ trong tháng 6 chính, tức tháng xuất hiện trước; không chờ tới tháng 6 nhuận. Nếu người mất ban đầu qua đời đúng trong một tháng nhuận, gia đình nên xác định rõ lệ đã dùng từ trước vì phong tục từng gia đình, dòng họ có thể khác nhau.

Cúng giỗ năm nhuận tính thế nào?

Đối với giỗ thường niên hay húy nhật, nguyên tắc dễ nhớ là giữ nguyên ngày và tháng âm lịch của ngày giỗ, thay vì đếm thêm một tháng chỉ vì năm đó có tháng nhuận.

Ví dụ, gia đình vẫn cúng giỗ vào ngày 12 tháng 6 âm lịch hằng năm. Khi gặp một năm có cả tháng 6 chính và tháng 6 nhuận, lễ giỗ được thực hiện vào 12 tháng 6 chính. Tháng 6 nhuận không khiến ngày giỗ phải chuyển sang lần xuất hiện thứ hai của tháng 6.

Cách tính này xuất phát từ việc tháng nhuận là tháng được chèn vào hệ thống âm dương lịch để điều chỉnh độ lệch giữa chu kỳ tháng và năm mặt trời. Nó không tạo thêm một “tháng thứ 13” có tên riêng để làm thay đổi số tháng dùng cho ngày giỗ thường niên.

Vì thế, không nên áp dụng công thức “năm nhuận thì cộng thêm một tháng” cho mọi lễ cúng. Điều cần xác định trước tiên là lễ đang tính theo ngày giỗ cố định trong năm hay theo khoảng thời gian thực tế đã trôi qua.

Phân biệt năm nhuận dương lịch và năm nhuận âm lịch

“Năm nhuận” có hai trường hợp rất khác nhau.

Năm nhuận dương lịch có 366 ngày vì tháng 2 có thêm ngày 29. Nếu gia đình tính ngày giỗ theo âm lịch thì ngày 29/2 dương lịch không làm thay đổi ngày giỗ âm. Gia đình chỉ cần tra ngày âm đã định sang ngày dương tương ứng của năm đó để biết ngày tổ chức trên lịch hiện hành.

Năm nhuận âm lịch có thêm một tháng. Ví dụ một năm có tháng 6, sau đó lại có tháng 6 nhuận. Đây mới là tình huống thường khiến gia đình băn khoăn nên cúng vào tháng nào.

Do đó, khi hỏi “năm nhuận cúng giỗ thế nào”, cần kiểm tra xem năm đang xét chỉ nhuận theo dương lịch hay thực sự có tháng nhuận trong âm lịch. Nếu chỉ là năm dương lịch có ngày 29/2 thì cách xác định giỗ âm lịch về nguyên tắc không thay đổi.

Tháng giỗ trùng với tháng nhuận thì cúng tháng nào?

Nếu ngày giỗ vốn thuộc một tháng bình thường nhưng năm đó tháng này xuất hiện hai lần, cách thực hiện phổ biến là cúng vào tháng chính, tức tháng xuất hiện đầu tiên.

Chẳng hạn ngày giỗ là 18 tháng 5 âm lịch. Năm đó có tháng 5 nhuận, thứ tự sẽ là tháng 5 chính rồi đến tháng 5 nhuận. Gia đình làm giỗ vào 18 tháng 5 chính, không phải đợi đến 18 tháng 5 nhuận và cũng không cần làm hai lần.

Có thể hiểu ngắn gọn:

• Ngày giỗ 18/5 âm lịch năm có tháng 5 nhuận → Cúng 18/5 của tháng 5 chính

• Ngày giỗ 10/8 âm lịch năm nhuận tháng 5 → Vẫn cúng 10/8 âm lịch như bình thường

• Năm nhuận dương lịch nhưng không liên quan đến tháng âm đang giỗ → Không cộng hoặc trừ ngày giỗ

Tháng nhuận nằm ở trước ngày giỗ có thể khiến ngày giỗ rơi muộn hơn trên lịch dương, nhưng không làm đổi tên tháng và ngày âm lịch của lễ giỗ. Đây là lý do cùng một ngày giỗ âm có thể rơi vào những ngày dương rất khác nhau giữa các năm.

Người mất đúng vào tháng nhuận thì ngày giỗ tính ra sao?

Đây là trường hợp cần phân biệt với việc “ngày giỗ gặp năm có tháng nhuận”.

Nếu một người mất đúng trong tháng nhuận, chẳng hạn ngày 8 tháng 4 nhuận, những năm sau thường không có tháng 4 nhuận để lặp lại đúng mốc đó. Theo cách thực hành phổ biến, ngày giỗ thường được quy về ngày 8 tháng 4 chính để có một ngày tưởng niệm ổn định hằng năm.

Khi tương lai lại xuất hiện năm có tháng 4 nhuận, gia đình vẫn có thể giữ ngày 8 tháng 4 chính thay vì chuyển sang tháng 4 nhuận. Cách này giúp ngày giỗ nhất quán qua các năm.

Tuy nhiên, việc cúng giỗ thuộc phạm vi phong tục chứ không phải một quy định pháp lý có một cách áp dụng bắt buộc cho tất cả gia đình. Nếu gia phả, sổ giỗ hoặc lệ của dòng họ từ trước đã ghi rõ người mất trong tháng nhuận và quy định cách cúng riêng, nên ưu tiên duy trì lệ thống nhất của gia đình. Giá trị quan trọng ở đây là tránh thay đổi cách tính tùy từng năm, khiến các thế hệ sau khó xác định ngày giỗ.

Giỗ thường niên có tính giống lễ 49 ngày, 100 ngày không?

Không nên dùng một cách tính cho tất cả các nghi lễ.

Giỗ thường niên gắn với ngày, tháng âm lịch được gia đình chọn làm húy nhật. Vì thế khi gặp tháng nhuận, ngày giỗ vẫn đi theo mốc âm lịch đã xác lập, thông thường là tháng chính.

Trong khi đó, 49 ngày và 100 ngày là những mốc được xác định bằng khoảng thời gian kể từ ngày mất. Khi tính các lễ này, cần đếm đủ số ngày thực tế; việc khoảng thời gian đó đi qua tháng chính hay tháng nhuận không phải lý do để bỏ qua một số ngày.

Các lễ như tiểu tường, đại tường cũng có thể tồn tại cách tính theo đủ thời gian và phong tục riêng của từng vùng, từng gia đình. Vì vậy, nếu đang tính lễ sau tang chứ chưa phải giỗ thường niên ổn định, không nên máy móc áp dụng nguyên tắc “luôn chọn tháng chính” mà cần xem gia đình đang tính theo ngày kỵ hay theo số tháng kể từ ngày mất.

Sự khác biệt này giải thích vì sao có những cách hướng dẫn tưởng như mâu thuẫn: chúng có thể đang nói về hai loại mốc thời gian khác nhau.

Cách tự xác định ngày cúng giỗ khi gặp năm nhuận

Để tránh nhầm tháng chính với tháng nhuận, có thể xác định theo trình tự sau:

1. Kiểm tra ngày mất được gia đình ghi theo âm lịch hay dương lịch

2. Xác định ngày và tháng âm lịch đã dùng làm ngày giỗ các năm trước

3. Kiểm tra năm cần cúng có tháng nhuận hay không và nhuận tháng nào

4. Nếu tháng nhuận không trùng tháng giỗ, giữ nguyên ngày tháng âm lịch

5. Nếu trùng tháng giỗ, giỗ thường niên chọn tháng chính trước tháng nhuận

6. Nếu người mất ban đầu mất trong tháng nhuận, kiểm tra gia phả hoặc lệ cúng của gia đình trước khi thống nhất mốc dùng lâu dài

7. Sau khi xác định đúng ngày âm, mới đổi sang ngày dương của năm cần tổ chức

Cần đặc biệt lưu ý khi đổi ngày âm sang ngày dương: trong năm có hai tháng cùng tên, công cụ lịch phải cho phép phân biệt tháng chính và tháng nhuận. Chọn nhầm lựa chọn này có thể khiến ngày dương bị lệch khoảng một tháng.

Một trường hợp khác là ngày giỗ rơi vào ngày 30 âm lịch nhưng tháng tương ứng của năm đó chỉ có 29 ngày. Vì ngày 30 không tồn tại trong tháng ấy, nhiều gia đình chọn ngày 29 để làm giỗ; nếu dòng họ có quy ước khác thì nên giữ theo lệ đã thống nhất.

Những nhầm lẫn thường gặp khi tính giỗ năm nhuận

Sai sót phổ biến nhất là cho rằng “nhuận” luôn có nghĩa phải cộng thêm thời gian vào ngày giỗ. Thực tế, ngày nhuận dương lịch và tháng nhuận âm lịch phục vụ việc điều chỉnh lịch, không mặc nhiên làm thay đổi húy nhật.

Một nhầm lẫn khác là thấy năm có hai tháng cùng tên rồi cho rằng phải cúng giỗ hai lần. Với giỗ thường niên, thông thường chỉ có một ngày giỗ chính trong năm, được giữ ở tháng chính.

Cũng không nên lấy ngày dương của năm trước rồi dùng nguyên ngày dương đó cho năm sau. Nếu gia đình cúng theo âm lịch, cùng một ngày âm sẽ dịch chuyển trên lịch dương qua từng năm. Mốc cần giữ là ngày âm, còn ngày dương chỉ là kết quả quy đổi để tiện theo dõi và tổ chức.

Cuối cùng, trường hợp người mất trong tháng nhuận cần được ghi rõ trong gia phả hoặc sổ giỗ. Một ghi chú như “mất ngày 8 tháng 4 nhuận, giỗ hằng năm ngày 8 tháng 4 chính” sẽ giúp các thế hệ sau không phải xác định lại mỗi khi gặp năm nhuận.

Với cúng giỗ năm nhuận, nguyên tắc cốt lõi là giữ ngày giỗ theo âm lịch đã được gia đình xác lập. Nếu năm âm lịch có hai tháng trùng tên với tháng giỗ, giỗ thường niên thường được thực hiện vào tháng chính, tức tháng xuất hiện trước, không phải tháng nhuận và không cần cúng hai lần. Riêng người mất đúng trong tháng nhuận hoặc các lễ được tính theo số ngày, số tháng kể từ ngày mất cần được xem như trường hợp riêng và nên thống nhất theo lệ gia đình để tránh thay đổi cách tính qua từng năm.